ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

To παράθεμα 8, - το οποίο αποτελεί απόσπασμα από το βιβλίο τού Γ. Θ. Φεσσοπούλου, ανθυπολοχαγού τότε στις επιχειρήσεις τής Ηπείρου και αυτόπτη μάρτυρα και πρωταγωνιστή τών γεγονότων – παρέχει εικόνα αναλυτική τών οχυρωματικών έργων τού τουρκικού στρατού στην ευρύτερη περιφέρεια τών Ιωαννίνων. Επίσης παρέχεται εικόνα τών συνθηκών πολέμου και διαβίωσης τών πολεμιστών κατά τη μάχη τής 7^ηςΙανουαρίου, καθώς και συγκεκριμένα περιστατικά αυτοθυσίας και ηρωισμού. 

 ____________________________________

Μετά την ήτταν τής 29^ηςΝοεμβρίου οι Τούρκοι απεσύρθησαν εις την αμυντικήν γραμμήν τών Ιωαννίνων. Αι βάσεις τής αμυντικής εκείνης οργανώσεως είχον τεθή υπό του Γερμανού στρατάρχου Φον ντερ γκολτς, δι’ επιτοπίου μελέτης τω 1909.

Η κατασκευή μονίμων οχυρωματικών έργων ήρχισεν αμέσως, ήσαν δε ταύτα: πολλά ισχυρότατα πυροβολεία, παρατηρητήρια, χαρακώματα μήκους πολλών χιλιομέτρων, πολυβολεία, κρύπται προσωπικού, πλήρης τηλεφωνική εγκατάστασις, οικήματα στρατωνισμού, αποθήκαι πυρομαχικών, οδοί συγκοινωνίας κ.λ.π. Η όλη δαπάνη ανήλθε τότε εις 58.000.000 φράγκα.

Η οχύρωσις εκείνη ελάμβανεν ασύγκριτον ισχύν ως εκ των εκτάκτων δυσχερειών, τας οποίας επαρουσίαζε το έδαφος δια την προχώρησιν. Εξετείνετο πέριξ τών Ιωαννίνων ως εξής: Προς βορράν επί των υψωμάτων Γαρδίκι πυροβολεία βάλλοντα από Β.Δ. δια βορρά προς Β.Α. Προς Βορειοανατολικά η ορεινή γραμμή Μιτσικέλη άνευ μεν οχυρώσεως, προστατευομένη όμως αποτελεσματικώς υπό των επί του γηλόφου Πέραμα ισχυρών πυροβολείων. Προς Νοτιοανατολικά επί του βράχου Καστρίτσης πέντε πυροβολεία βάλλοντα τήν από Δρίσκου δια Κοντοβράκι μέχρι Λοζέτσι και Μπιζάνι έκτασιν. Προς Νότον επί του ορεινού όγκου Μπιζάνι πάμπολλα πυροβολεία βάλλοντα απ’ Ανατολών δια Νότου προς Δυσμάς. Προς Νοτιοδυτικά επί του οροπεδίου Δουρούτι (κυρία γραμμή αμύνης) και των υψωμάτων Τσούκα, άγιος Σάββας, άγιος Νικόλαος, Μανωλιάσσα (προκεχωρημένη γραμμή) πολλά πυροβολεία βάλλοντα από Νότου προς Δυσμάς. Προς Δυσμάς επί του ορεινού όγκου Σαδοβίστης πυροβολεία βάλλοντα από Ν.Δ. δια Δυσμών προς Βορράν. Εις τα πυροβολεία τής κυρίας γραμμής αμύνης υπήρχον 112 πυροβόλα (16 βαρέα, 23 ταχυβόλα πεδινά και ορειβατικά, και 73 βραδυβόλα των 8,7), εις δε τα της προκεχωρημένης γραμμής έτερα 63 πυροβόλα διαφόρων διαμετρημάτων. Τα πυροβόλα ταύτα έβαλον δια διασταυρουμένων πυρών πάσαν πτυχήν τού εδάφους προς πάσαν κατεύθυνσιν πέριξ τών Ιωαννίνων.

Πλην τής κυρίας αυτής γραμμής αμύνης υπήρχε καθ’ όλην την έκτασιν και προκεχωρημένη τοιαύτη, τόσον δε η μία όσον και η άλλη επροστατεύοντο δια χαρακωμάτων Πεζικού αλλού μεν μονίμων αλλού δε προχείρων, με απλήν εις πολλά δε σημεία και διπλήν γραμμήν συρματοπλέγματος.

Εις άπασαν την Ελλάδα και πλείστους εις αυτόν τον στρατόν τής Ηπείρου ευρισκομένους, η οχύρωσις αύτη και η σημασία της ήσαν παντελώς άγνωστοι και δια τούτο εφαίνετο παράδοξος και ανεξήγητος η περί την εκπόρθησιν τών Ιωαννίνων βραδύτης. Από των πρώτων όμως επιθέσεων η οχύρωσις εκείνη, γνωστή εις το Πανελλήνιον υπό το όνομα Μπιζάνι, απεκαλύφθη οποία πράγματι ήτο. Κατεστρέφετο εν πυροβόλον; αντεκαθίστατο πάραυτα υπό άλλων. Εσίγα εν πυροβολείον; απεκαλύπτοντο αμέσως δύο άλλα.

……………………………………………………………………………………………………………….

Μανωλιάσσα

Πόλεμος: «Βίαιος Διδάσκαλος». 

Συνθήκες πολέμου και διαβίωσης

Ο ιερέας τού 8^ουΣυντάγματος. Περιστατικά ηρωισμού

 

Η επίθεσις τής 7 Ιανουαρίου

……………………………………………………………………………………………………………….

Από της 3 μ.μ. η μάχη λαμβάνει μεγίστην έντασιν, διεξαγομένων ηρωικών αγώνων επί της Μανωλιάσσης, της Αετορράχης, του Κοτόρτσι, του Λοζέτσι. Έφοδοι λυσσώδεις προσκρούουσιν εις απεγνωσμένην αντίστασιν. Η λόγχη απαστράπτει και η πάλη σώμα προς σώμα σχεδόν γενικεύεται. Οι στρατιώται οδηγούμενοι κατά το πλείστον από τους υπαξιωματικούς – διότι οι πλείστοι τών αξιωματικών έπεσαν – έρχονται εις χείρας με τον εχθρόν, λογχίζουν και λογχίζονται, απωθούν και απωθούνται, δια να επανέλθουν όμως και πάλιν πλέον ορμητικοί, έξαλλοι, τελείως εξηγριωμένοι. Η ανθρωπίνη φύσις υποχωρεί, ο θάνατος περιφρονείται τελείως. Επί των αποτόμων εκείνων περί τα Ιωάννινα υψωμάτων, εκτυλίσσονται εικόνες φρίκης και υψίστης τραγικότητος. Δράματα σπαρακτικά και εκδηλωτικά της φυσικής θηριωδίας τών ανθρωπίνων ενστίκτων. Άπαντα ταύτα ως απαισία μουσική συνοδεύουν ο ήχος τών τυφεκίων και των πολυβόλων, οι εις ποικίλους τόνους εκδηλούμενοι κρότοι τών παντοειδών οβίδων αίτινες κατά χιλιάδας ανά παν δευτερόλεπτον εκρήγνυνται μετά πατάγου, αι οιμωγαί των θνησκόντων, αι ύβρεις τών ηττωμένων, αι ιαχαί των νικητών… .

……………………………………………………………………………………………………………….

Η παραμονή εις την πρώτην γραμμήν ήτο λίαν κουραστική. Οι αντίπαλοι οπίσω λιθίνων τοίχων (μετερίζια) απείχον μεταξύ των κατ’ απόστασιν ποικίλλουσαν από 400-1000 μέτρων, των Τούρκων κατεχόντων κορυφάς δεσποζούσας κατά το πλείστον τών θέσεών μας. Την ελαχίστην κίνησιν, την ελαχίστην ύψωσιν κεφαλής υπεράνω τών μετεριζίων, οι αντίπαλοι υπεδέχοντο αμοιβαίως δια πυροβολισμών, συνεπεία τών οποίων το Σύν/μα είχε καθ’ εκάστην υπέρ τους 10 εκτός μάχης. Ως εκ τούτου ήσαν αμφότεροι υποχρεωμένοι – ιδία οι ιδικοί μας εις τα σημεία εις τα οποία ευρίσκοντο χαληλότερον – να παραμένωσι καθ’ όλην την ημέραν συσπειρωμένοι οπίσω τών μετεριζίων, πάσης μετακινήσεως και της διανομής τού συσσιτίου ακόμη ενεργουμένης την νύκτα. Την νύκτα ετοποθετούντο διπλοί σκοποί εμπρός εις μικράν απόστασιν. Λόγω τού πετρώδους τού εδάφους δεν ήτο δυνατή η κατασκευή αντισκήνων και οι άνδρες υπέφερον πολύ κατά τας συχνοτάτας βροχάς και το ψύχος, αναγκαζόμενοι να ρίπτωσιν απλώς τ’ αντίσκηνά των επί των ώμων των. Την νύκτα δεν ηδύναντο ν’ ανάψωσι φωτιές. Εις τα τμήματα τής ενισχύσεως (οι οπίσω ευρισκόμενοι ουλαμοί τών προφυλακών), η ζωή ήτο κατά πολύ περισσότερον αναπαυτική. Εστήνοντο σκηναί, ηδύναντο να κινηθώσιν, ηνάπτοντο φωτιές.

Αι κορυφαί επί των οποίων ευρίσκοντο αι προφυλακαί εστερούντο παντελώς ύδατος. Ως εκ τούτου το μεν συσσίτιον παρεσκευάζετο εις τους πρόποδας και μετεφέρετο κρύον μέχρι τών λόχων, το δε προς πόσιν ύδωρ επίσης μακρόθεν δια βαρελίων μεταφερόμενον, διενέμετο εις τους άνδρας μετά φειδούς!!... Δεν ήτο δυνατόν να συγκρατήση τις την συγκίνησίν του και να μη αισθανθή ιδιαιτέραν όλως Εθνικήν υπερηφάνειαν, βλέπων τους ήρωας εκείνους οι οποίοι από στιγμής εις άλλην διεκύβευον την ζωήν των, να τάσσωνται εις γραμμήν μετά θαυμασίας πειθαρχίας και υπομονής, δια να λάβωσι με την σειράν του έκαστος την μερίδα ύδατος η οποία επί πλέον απείχεν από του να είναι επαρκής! Οσάκις έβρεχεν, η έλλειψις ανεπληρούτο δι’ ύδατος βροχής συλλεγομένου δια των αντισκήνων.

Η διατροφή υπήρξε καλή. Διενέμοντο επίσης αρκετόν κονιάκ το οποίον ήτο θαυμάσιον θερμαντικόν. Ο ιματισμός και η υπόδησις συνετηρούντο καλώς. Μάλλινα είδη διενέμοντο αρκετά. 

 

……………………………………………………………………………………………………………….

Η πρωτοχρονιά εωρτάσθη με όλην την δυνατήν μεγαλοπρέπειαν. Γλυκίσματα και κονιάκ ηγοράσθησαν εκ Πρεβέζης, οι στρατιώται «τα είπαν» εις τους αξιωματικούς των, ευχαί δε υπέρ ταχείας και αισίας λήξεως τού αγώνος απηυθύνθησαν αμοιβαίως.

Περί την 2 μ.μ. ώραν τής 5 Ιανουαρίου – παραμονής τών Φώτων – οι αξιωματικοί τών ουλαμών ενισχύσεων τών 3^ουκαι 12^ουλόχων, παραπλεύρως αλλήλων κατηυλισμένων, βλέπουσι ουχί άνευ εκπλήξεως τον ιερέα τού Συν/τος πανοσιολογιώτατον Παντελεήμονα Φωστίνην, να έρχηται παρά την από πρωίας διαρκούσαν ραγδαιοτάτην βροχήν, όπως αγιάση τούς άνδρας τών προφυλακών. Ο θαυμάσιος εκείνος ιερεύς γνωρίζων οποίον θάρρος και οποίαν ενίσχυσιν θα μετέδιδεν εις τους άνδρας τών προφυλακών το άκουσμα του γλυκέος τροπαρίου τής εκκλησίας και ο ασπασμός τού Τιμίου Σταυρού, απεφάσισε να μη στερήση τούς συναγωνιστάς του τής χαράς αυτής. Οι διοικηταί τών ανωτέρω δύο λόχων μόλις είδον προσεγγίζοντα τον γλυκύτατον εκείνον ιερέα, του οποίου η επί των ανδρών επιρροή ήτο καταφανεστάτη, έσπευσαν εις τα αντίσκηνα φωνάζοντες «παιδιά ο παππάς μας». Οι άνδρες εξέρχονται μετά χαράς και συγκινήσεως ζωηρώς εζωγραφισμένης εις το πρόσωπόν των, κιβώτιον φυσιγγίων προσκομίζεται αμέσως, τοποθετείται επ’ αυτού κύπελλον πλήρες ύδατος και η ιερά τελετή άρχεται, των ανδρών παρακολουθούντων μετά βαθυτάτης κατανύξεως.

Τας τάξεις τού στρατεύματος διατρέχει η φήμη ότι θα εκτελεσθή επίθεσις προς διάσπασιν τής Τουρκικής αμύνης και κατάληψιν τών Ιωαννίνων. Πάντες διακαώς επιθυμούν την εκτέλεσιν τής επιθέσεως ταύτης, καθόσον έχουν πεποίθησιν ότι κατόπιν αυτής θα λήξωσιν αι κακουχίαι, εκείνοι δε οι οποίοι θα έχουν το ευτύχημα να επιζήσωσι θα εισέλθωσι νικηταί εις την θρυλλικήν πόλιν τών Ιωαννίνων. Πολλοί αξιωματικοί όντες ασθενείς και έχοντες ανάγκην νοσοκομειακής περιθάλψεως, δεν απομακρύνονται τών τάξεών των, αλλά πιέζουσι τας δυνάμεις των και συγκρατούνται εις τας θέσεις των, επιθυμούντες να μετάσχωσι τής αναμενομένης ταύτης επιθέσεως.

……………………………………………………………………………………………………………….

Ανέκδοτα. Υπήρξεν τοιαύτη η δράσις τού στρατού μας κατά την ιστορικήν εκείνην ημέραν, εξετελέσθησαν τοσαύται και τοιαύται ηρωικαί πράξεις επί της Μανωλιάσσης και της Αετορράχης, ώστε να είναι δυσχερεστάτη η διάκρισις τινών μεταξύ αυτών και ο χαρακτηρισμός των ως ανεκδότων. Η ημέρα εκείνη αποτελεί δια τον Ελληνικόν στρατόν εν μέγα ανέκδοτον.

Όσον αφορά το όγδοον Σύν/μα δύναταί τις αδιστάκτως ν’ αποφανθή ότι άπαντες οι αποτελούντες αυτό την ημέραν εκείνην ανεδείχθησαν ήρωες. Υπήρξαν τόσον ελάχιστοι οι κατά τινας στιγμάς λιποψυχήσαντες ώστε ουδόλως δύναται να επιδράσωσιν επί του συνόλου τών αποδοσάντων το μεγαλειώδες εκείνο έργον τού ογδόου Συν/τος κατά την 1 Ιανουαρίου. Κρίνομεν εν τούτοις απαραίτητον ν’ αναφέρωμεν επεισόδιά τινα λαβόντα χώραν ολίγον προ, κατά ή μετά την αξιομνημόνευτον εκείνην ημέραν, δια να κατανοηθή εις ποίον σημείον είχεν εξιχθή η μεταξύ όλων τών βαθμίδων τής ιεραρχίας υπάρχουσα αμοιβαία αφοσίωσις και ο ηρωισμός απάντων εν γένει.

1^ον. Τινές τών διοικητών λόχων ελάμβανον μέρος εις την 24ωρον υπηρεσίαν τής πρώτης γραμμής. Οι άνδρες τού 3^ουλόχου δια να εξωτερικεύσωσι την προς τον διοικητήν των αγάπην των, κατεσκεύασαν εις απόστασιν 3-4 βημάτων οπίσω τών μετεριζίων χαμηλόν περίφραγμα, το οποίον σκεπασθέν δια δύο αντισκήνων απετέλεσε θαυμάσιον και ευρύχωρον οικίσκον. Τούτον προσέφερον εις τον διοικητήν των. Ούτος τον εδέχθη ευχαρίστως αλλά και δια ν’ αποδώση την φιλοφρόνησιν ενώ παρέμενεν εις αυτόν κατά τα 24ωρα τής εν τη πρώτη γραμμή υπηρεσίας του, τον μετέβαλεν εις κέντρον θερμάνσεως των ανδρών του και τον απεκάλεσε «παραγώνι» του λόχου. Κατασκευασθείσης μικράς εστίας ευρίσκετο διαρκώς επ’ αυτής χύτρα εις την οποίαν την νύκτα έβραζεν πάντοτε τσάι. Ανά εν κύπελλον τοιούτου ελάμβανον οι άνδρες πριν μεταβώσιν εις την υπηρεσίαν τού σκοπού, οπότε και εθερμαίνοντο ή εστέγνωνον μετά την βροχήν.

2^ον . Ο διοικητής τού 3^ουλόχου και ο εκ Λακωνίας έφ. ανθ/γός Βασίλειος Γεννηματάς, εκτός πολεμικής ενεργείας ήσαν άριστοι φίλοι. Ευθύς ως επέκειτο ή ήρχιζε πολεμική τις ενέργεια, οι δύο εκείνοι άνδρες ήριζον τίς θα φανή γενναιότερος. Αποτέλεσμα αναλόγου έριδος κατά την πρώτην ημέραν τής εις τας προφυλακάς τής Μανωλιάσσης εγκαταστάσεως τού λόχου, υπήρξεν η εξ αυτού απομάκρυνσις τού Γεννηματά μετά βαρείας ποινής. Ούτος ερωτηθείς περί των αιτίων τής εκ του 3^ουλόχου απομακρύνσεώς του απήντησεν: «Εις λόχος ήτο πολύ μικρός δια να περιλάβη δύο φιλοδοξίας τόσον μεγάλας, όσον η ιδική μου και η του Φεσσοπούλου».

3^ον . Ο εκ Ναυπλίου έφεδρος ανθυπολοχαγός 12^ουλόχου Ευρυπίδης Κωτσονόπουλος, πάσχων από ημερών και πυρέσσων σφοδρώς το απόγευμα της 6^ηςΙανουαρίου, λαμβάνει εισιτήριον δια το Νοσοκομείον και ετοιμάζεται δια να απέλθη την πρωίαν. Την νύκτα έρχεται η διαταγή δια την επίθεσιν και ο Κωτσονόπουλος με πυρετόν 39 βαθμών επιμένει να παραμείνει εις τον λόχον. Ο διοικητής τού λόχου τον εξορκίζει να μεταβή εις το Νοσοκομείον και εκείνος απαντά: «Τι λες λοχαγέ μου; Είναι δυνατόν να λείψη ο Κωτσονόπουλος από τη σημερινή χαρά;».

Η μάχη άρχεται. Ο 12^οςλόχος εκτελεί τας ηρωικάς εκείνας εφόδους δια της λόγχης και ο Κωτσονόπουλος ηγούμενος τής διμοιρίας του λαμβάνει διαμπερές τραύμα τής κεφαλής. Ο λοχαγός του τον βλέπη να επιδένη μόνος το τραύμα του και τον ερωτά πώς είναι. Ο Κωτσονόπουλος μη δυνάμενος να ομιλήση απαντά δια κινήσεως τής χειρός ότι εκτυπήθη σοβαρώς. Μετ’ ολίγον ο ήρως εκείνος, ο σεμνός και πολύ αγαπητός μεταξύ τών συναδέλφων του Κωτσονόπουλος απέθνησκεν.

4^ον . Ο εξ Ακαρνανίας έφεδρος ανθ/γός του 10^ουλόχου Παντελής Καρασεβδάς δια να εμψυχώση την διμοιρίαν του κατά τα σφοδρότατα πυρά Πυρ/κού, υποδέχεται εκάστην οβίδα δια ζητωκραυγών. Το επιδιωκόμενον αποτέλεσμα επιτυγχάνεται και ενώ η διμοιρία κατακλύζεται από οβίδας ζητωκραυγάζει… . Αλλά μία οβίς πίπτει υπό τους πόδας του Καρασεβδά, τον ρίπτει χάμω και τον σκεπάζει με χώμα και πέτρες. Οι άνδρες του ανησυχήσαντες σπεύδουσι προς αυτόν, ο Καρασεβδάς σηκώνεται και φωνάζει «Ζήτω η Ελλάς». Οι άνδρες του επαναλαμβάνουν φρενητιώντες την ζητωκραυγήν….

Εις μίαν στιγμήν ο Καρασεβδάς ερωτά τους άνδρας του αν είναι πρόθυμοι να εκτελέσουν εν άλμα ακόμη προς τα εμπρός! Όλοι απαντούν καταφατικώς, εις δε μη δυνάμενος να ομιλήση διότι θραύσματα λίθων τού είχαν καταστρέψη την σιαγόνα, κατανεύει και αυτός και λαμβάνει μέρος εις το άλμα…. Κατ’ αυτό ο Καρασεβδάς λαμβάνει δύο σοβαρώτατα τραύματα, εν υπό την δεξιάν μασχάλην εκ θραύσματος οβίδος, έτερον διαμπερές τού θώρακος από βλήμα τυφεκίου. Παρά τα τραύματά του, θέλει να μείνη παρά τη διμοιρία του, αλλά μετ’ ολίγον παγώνει και μεταφέρεται εν σοβαρωτάτη καταστάσει.

5^ον . Ο λοχίας σιτιστής του 12^ουλόχου Γεωργουνέας τραυματισθείς εις αμφοτέρους τούς πόδας κατά την υποχώρησιν τού λόχου μετά την Τουρκικήν αντεπίθεσιν, δεν δύναται να παρακολουθήση. Οι δεκανείς Αναστ. Πετροπουλάκης και Γ. Αναστασάκης ανέλαβον να τον σώσωσι, και ο μεν πρώτος καταλαμβάνων διαδοχικάς θέσεις και πυροβολών συνεκράτει τούς Τούρκους, ενώ ο δεύτερος μετέφερε τον Γεωργουνέαν επί των ώμων.

6^ον . Κατά την επίθεσιν τού 3^ουλόχου προς επανάκτησιν τής ράχεως εκ της οποίας εξετοπίσθη ο 12^ος, προηγούντο τρέχοντες ως τρελλοί δύο στρατιώται. Ήσαν οι εκ Λακωνίας Π. Πατσουράκος και Γ. Γορανίτης, οι οποίοι συνεκρούσθησαν πρώτοι προς τους εναπομείναντας Άραβας. Ο Πατσουράκος λογχίσας λογχίζεται ταυτοχρόνως και οι δύο ηρωικοί αντίπαλοι πίπτουσι κατά τοιούτον φρικτόν τρόπον δια των λογχών των συνδεδεμένοι… Ο Γορανίτης φονεύσας ένα, δύο, Άραβας τρέχει από μετεριζίου εις μετερίζιον προς ανακάλυψιν και άλλων, αλλά πίπτει και αυτός με μίαν σφαίραν εις την κεφαλήν… Ο λοχίας Ν. Αποστολάκος άνευ πηλικίου και με τας τρίχας τής κεφαλής ανωρθωμένας παρέχει την εντύπωσιν παράφρονος….

7^ον . Ο γενναίος και σεμνός επίσης εκ Λακωνίας στρατιώτης του 3^ουλόχου Π. Κομπότης ήτο σύνδεσμος τού διοικητού τού λόχου και έφθασε εις την κορυφήν τής ράχεως μετ’ αυτού. Σταλείς προς τον διοικητήν τού τάγματος όπως ζητήση ενισχύσεις διέτρεξε μετά πρωτοφανούς θάρρους την φοβερώς βαλλομένην επικίνδυνον εκείνην ζώνην, κατά τε την μετάβασιν και επάνοδον. Ληξάσης τής αποστολής του επέστρεψε πάραυτα πλησίον τού λοχαγού του, παρά το πλευρόν τού οποίου ίστατο. Όταν είδεν ότι οι ολίγοι άνδρες τού 3^ουλόχου κατεδίωκον δια των πυρών των τους υποχωρούντας Τούρκους, κάθηται επί της κορυφής και πυροβολεί. Μάτην ο λοχαγός του τον διατάσσει να πέση πρηνής. Ο γενναίος Κομπότης δεν υπακούει και εξακολουθεί τα πυρά του λέγων «Άσε με κύριε λοχαγέ διότι θα χάσω ώρα όσο να πέσω πρηνής και θα μού φύγη κανένας Τουρκαλάς».

Μετά παρέλευσιν ολίγης ώρας ο Κομπότης θεάται να πετά το όπλον του και να σύρηται προς τα οπίσω, φέρων την αριστεράν χείρα εις την καρδίαν. Ο διοικητής τού λόχου ο οποίος πολύ ηγάπα τον ήρωα αυτόν, σπεύδει, τον ξεκουμπώνει και βλέπει ότι φέρει τραύμα άνωθεν τής καρδίας. Ο ήρως εκείνος, παρά τους δριμυτάτους πόνους, τους οποίους ησθάνετο δεν εξέφερε την παραμικράν φωνήν πόνου. Ο διοικητής τού λόχου κρίνων ότι το τραύμα τού Κομπότη ήτο σοβαρόν διέταξε την άμεσον μεταφοράν του εις το χειρουργείον. Ο ήρως ούτος διακομισθείς απεβίωσεν εις το Νοσοκομείον τής Φιλιππιάδος.

8^ον . Ο εκ Λακωνίας έφ. ανθ/γός Β. Γεννηματάς ετραυματίσθη εις την χείρα και το αίμα έρρεεν. Εις στρατιώτης προσφέρεται να δέση το τραύμα του δια του επιδέσμου του. Ο Γεννηματάς – ο οποίος ειρήσθω εν παρόδω δεν απεμακρύνθη ποσώς τού Συν/τος μετά τον τραυματισμόν του – ηρνήθη λέγων: «Όχι δεν θέλω να το δέσης. Θέλω το αίμα μου να τρέξη να ποτίση την γην αυτήν»…

9^ον . Ο εξ Αρκαδίας ανθ/στής Θεόδωρος Ρούσσος μετέβη την 8 Ιανουαρίου προς επίσκεψιν τού διοικητού τού 1^ουλόχου, μετά του οποίου συνωμίλει οπίσω τού μετεριζίου. Την στιγμήν εκείνην κατέφθασε στρατιώτης τού 1^ουλόχου ίνα παραπονεθή δια τα άρβυλά του. Το μετερίζιον δεν ηδύνατο να προστατεύση περισσοτέρους τών δύο ανδρών και ούτω εις έπρεπε να μείνη εκτεθειμένος εις τα πυρά τών Τούρκων. Ο Ρούσσος δια να προφυλάξη τον στρατιώτην απεσύρθη αυτός ολίγον έξω τού μετεριζίου, οπότε δέχεται μίαν σφαίραν εις την κοιλίαν. Μεταφερόμενος εις το Νοσοκομείον παρεπονείτο διαρκώς διότι δεν ετρευματίσθη μαχόμενος και εζήτει το πιστόλιόν του ν’ αυτοκτονήση. Ο σεμνός, γενναίος και πολύ αγαπητός μεταξύ τών συναδέλφων του ήρως εκείνος απεβίωσε μετά δύο ημέρας».

……………………………………………………………………………………………………………….

[Αποσπάσματα από το βιβλίο Γ. Θ. Φεσσοπούλου-Συνταγματάρχου «Η Ελλάς εις τους Βαλκανικούς Πολέμους τού 1912-13», Τόμος Α΄, Εν Αθήναις, Τυπογραφείον Καμινάρη, 1925, σελ. 301-331]

Χίος: Απρίλιος 2013

 

Επιμέλεια:

Λεωνίδας Πυργάρης

Φιλόλογος Καθηγητής

2^οΓεν. Λύκειο Χίου

Read More

Σίμωνος Μολοσσού, «ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΛΚΑΝΟΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ 1912-1913» - [ένα πολύ σπάνιο βιβλίο για την απελευθέρωση των Ιωαννίνων]

Ο γνωστός Χιώτης φιλόλογος και ένθερμος φίλος της Ηπείρου και της πόλεως των Ιωαννίνων κος Λεωνίδας Πυργάρης μάς έστειλε -και πάλι- ένα πολύ σπάνιο και σημαντικό ιστορικό ντοκουμέντο που αφορά στην προσπάθεια απελευθέρωσης των Ιωαννίνων από τον τουρκικό ζυγό την περίοδο 1912-1913. 

Τον ευχαριστούμε θερμά για την πολύτιμη βοήθειά του!

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Λεωνίδας Πυργάρης Φιλόλογος Καθηγητής Χίος

Χίος: 1η Σεπτεμβρίου 2013      Προς: Δημοτικό Σχολείο Σταυρακίου ΙΩΑΝΝΙΝΑ

Αξιότιμοι Κύριοι,

Συνεχίζοντας τη συνεργασία μαζί σας, σας αποστέλλω πρωτογενές ιστορικό υλικό σχετικό με τον Ηπειρωτικό Πόλεμο 1912-13, το οποίο μπορείτε να αναρτήσετε στην ηλεκτρονική σας ιστοσελίδα προς μελέτη και ενημέρωση κάθε ενδιαφερόμενου.

Το συγκεκριμένο ιστορικό υλικό προέρχεται από το σπάνιο – ίσως και ανύπαρκτο ή υπαρκτό σε ελάχιστα αντίτυπα – βιβλίο τού Σίμωνος Μολοσσού «Ιστορία τού Βαλκανοτουρκικού πολέμου 1912-13, Τόμος 2, Εκδοτικός Οίκος Δράκου Παπαδημητρίου, Αθήναι».

Οι σελίδες, που μετέφερα πιστά από το πρωτότυπο, αναφέρονται:

α) στην ιστορία τής πόλεως τών Ιωαννίνων από το Μεσαίωνα και τη Βυζαντινή περίοδο μέχρι και το 19^ο αιώνα.

β) στην επίθεση τού Ελληνικού στρατού κατά τών τουρκοκρατούμενων Ιωαννίνων τον Οκτ. 1912, υπό την αρχιστρατηγία τού Κ. Σαπουντζάκη.

γ) στις δηώσεις και λεηλασίες τών ελληνικών χωριών τής Ηπείρου από τουρκικά στρατεύματα με την αγαστή συνέργεια και Αλβανών ατάκτων.

δ) στην αποστολή ελληνικών ανταρτικών σωμάτων στην Ήπειρο, κυρίως από την Κρήτη, προς αντιμετώπιση τών Τουρκαλβανών.

ε) στις αλλεπάλληλες κατά τού Μπιζανίου και των ερεισμάτων του αποτυχούσες ελληνικές εφόδους από 1^ηςΔεκ. 1912, ύστερα από την ενίσχυση τού μετώπου τής Ηπείρου από τέσσερις ακόμα Μεραρχίες.

στ) σε αναλυτική περιγραφή τών οχυρωματικών έργων τού Μπιζανίου.

ζ) σε αναλυτική περιγραφή τών οχυρωματικών έργων ολόκληρης τής πόλεως τών Ιωαννίνων.

η) στην άφιξη τού Αχιστρατήγου Κωνσταντίνου στην Ήπειρο και στο συντονισμό τών στρατιωτικών επιχειρήσεων από τον ίδιο.

θ) στο στρατιωτικό σχέδιο τού Διαδόχου προς άλωση τών Ιωαννίνων.

ι) στην καταδρομική επιχείρηση ελληνικών στρατευμάτων, τη νύκτα τής 19^ηςΦεβρ. 1913 κατά τής Τσούκας, υπό τον συνταγματάρχη Νικόλαο Δελαγραμμάτικα.

ια) στην εκπόρθηση τών Ιωαννίνων από τον Ελληνικό στρατό.

ιβ) στη νικηφόρα και αποθεωτική είσοδο τού Διαδόχου Κωνσταντίνου στα Ιωάννινα.

ιγ) στον αντίκτυπο τής αλώσεως τών Ιωαννίνων στην Ευρώπη.

Ο συγγραφέας Σίμων Μολοσσός, εμβριθής και σοφός παρατηρητής, υπήρξε πολεμιστής τού Ηπειρωτικού Πολέμου 1912-13. Ως εκ τούτου περιγράφει παραστατικότατα και με ενάργεια τα γεγονότα όπως ο ίδιος τα έζησε. Το ιστορικό του έργο εναλλάσσει – κατά το πρότυπο τής Ιστορίας τού Θουκυδίδη – τον αφηγημένο λόγο με τις «δημηγορίες», δηλαδή τις ομιλίες και δημόσιες αγορεύσεις σημαινόντων προσώπων εκείνου τού πολέμου. Έτσι ο αναγνώστης τού ιστορικού έργου τού Σίμωνος Μολοσσού, χωρίς να πλήττει και να ανιά, παρακολουθεί με ξεχωριστό ενδιαφέρον την ιστορική αφήγηση, τέρπεται και συγκινείται από αυτήν!

Γλώσσα τού έργου είναι η αριστοκρατική καθαρεύουσα, η οποία έχει τη μοναδική δύναμη να περιγράφει και να χρωματίζει όχι μόνο γεγονότα αλλά και συναισθηματικές και ψυχικές καταστάσεις.

Οι φωτογραφίες που ενσωματώνονται στο κείμενο είναι τής εποχής τών Βαλκανικών πολέμων και λειτουργούν συμπληρωματικά επί του κειμένου.

Με εκτίμηση!

Λεωνίδας Πυργάρης

Φιλόλογος

________________________________________________________________________

«ΙΣΤΟΡΙΑΤΟΥ ΒΑΛΚΑΝΟΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ 1912-1913»

Σίμωνος Μολοσσού, Τόμος Β΄

(Εκδοτικός Οίκος Δράκου Παπαδημητρίου)

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ΄ (σελ. 1630-1799)

Τα εν Ηπείρω. – Από της αλώσεως της Πρεβέζης μέχρι της αλώσεως των Ιωαννίνων. – Πρόοδος δια των Πέντε Πηγαδίων. – Ενισχύσεις του στρατού της Ηπείρου. - Μάχαι και συμπλοκαί. – Προχώρησις προς το Μπιζάνι. – Άφιξις μεγάλων ενισχύσεων προς τους Τούρκους των Ιωαννίνων. – Ο στρατός του Τζαβήτ και του Ριζά πασσά. – Αι πρώται απόπειραι προς κατάληψιν της Αετορράχης. – Η διαγωγή των Αλβανών. – Ερήμωσις και όλεθρος ελληνικών χωρίων. – Αποστολή εις Ήπειρον ελληνικών ανταρτικών σωμάτων. – Ο αρχηγός αυτών Α. Κόρακας. – Η δράσις των ανταρτικών σωμάτων. – Αποστολή μεγάλης δυνάμεως πυροβολικού εις Ήπειρον. – Αι κατά του Μπιζανίου και των στηριγμάτων αυτού αποτυχούσαι επιθέσεις. – Παραλυσία της υγειονομικής υπηρεσίας. – Αθλία κατάστασις της επιμελητείας. – Βαρύς χειμών εν Ηπείρω. – Ηρωισμοί των μαχομένων σωμάτων. -Απόπειρα προσβολής των Ιωαννίνων δια των Αγίων Σαράντα. – Αποτυχίαι της υπό τον συνταγματάρχην Μέξαν φάλαγγος. – Κίνδυνος αποσυνθέσεως του στρατού της Ηπείρου. – Αποστολή και συγκέντρωσις τεσσάρων νέων Μεραρχιών προ των Ιωαννίνων. – Άφιξις εις Ήπειρον του αρχιστρατήγου Κωνσταντίνου. - Αναθάρρησις των στρατευμάτων. - Συστηματοποίησις σχεδίου προς άλωσιν της πόλεως των Ιωαννίνων. – Μικρά προπαρασκευή της γενικής επιθέσεως . – Γενικαί επιθέσεις και πτώσις των Ιωαννίνων.

Η πόλις των Ιωαννίνων, η γεραρά αύτη της ευάνδρου Ηπείρου πρωτεύουσα, κείται εντός της περιοχής ένθα κατώκουν το πάλαι οι Μολοσσοί, η επιφανεστάτη και ισχυροτάτη των εν Ηπείρω Πελασγικών φυλών. Οι Μολοσσοί, λαβόντες όνομα εκ του Μολοσσού, υιού του πρώτου βασιλέως της χώρας Νεοπτολέμου, δεν εβράδυναν να επεκτείνωσι δια της ανδρείας και νοημοσύνης των την ισχύν αυτών καθ’ άπασαν την Ήπειρον, ο δε βασιλεύς αυτών Πύρρος ο Μέγας επέτυχε την ένωσιν υπό το σκήπτρον του πασών ανεξαιρέτως των εν Ηπείρω φυλών.

Τα Ιωάννινα αριθμούσι σήμερον συνεπεία των κατά του Ελληνικού στοιχείου διωγμών και πιέσεων των τελευταίων ετών και του εκουσίου εκπατρισμού των νέων Ελλήνων δια τον φόβον της στρατολογίας μόνον περί τας 30.000 κατοίκων, εξ ων 22.000 Έλληνες, 5.000 Μωαμεθανοί και τρισχίλιοι Εβραίοι. Απ’ άκρου εις άκρον όμως αυτών λαλείται η Ελληνική γλώσσα, διότι ταύτην και οι Μωαμεθανοί και οι Εβραίοι έχουσιν ως μητρικήν...

Διαβάστε το υπόλοιπο μέρος του βιβλίου, εδώ... >>>

Read More

Έκθεση φωτογραφίας: "ΙΩΑΝΝΙΝΑ 1913 – 2013, Ένας ιστορικός περίπατος στην πόλη"

Εκατό χρόνια στα «κλικ» του φακού

Από το Σάββατο, 20 Ιουλίου 2013 στις 7.30 μ.μ. "τρέχει" η νέα έκθεση στο Ριζάρειο ίδρυμα, στο Μονοδένδρι, με τίτλο «Ιωάννινα 1913-2013, ένας ιστορικός περίπατος στην πόλη».

Η έκθεση η οποία γίνεται υπό την επιμέλεια και το συντονισμό του Τάκη Αναγνωστόπουλου, είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Άγγελου Κίτσου, ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος του ιδρύματος και θα διαρκέσει μέχρι του χρόνου τον Ιούλιο (2014). 

Συμμετέχουν με έργα τους οι εξής: Απόστολος Βερτόδουλος, Κώστας Ζήσης, Λίλα Ζώτου,  Άγγελος Καλογερίδης, Γιάννης Κόντος,  Βασίλης Κουτσαβέλης Γιώργος Μάκκας, Σπύρος Μελετζής, Ελένη Μουζακίτη,Κώστας Μπαλάφας, Βούλα Παπαϊωάννου, Άννα Παπούλια, Δηµήτρης Χαρισιάδης, Φρεντ Μπουασονά, Ρόμπερτ μακ Κέιμπ και Nelly’s. 

Η έκθεση θα λειτουργεί στο Ριζάρειο Εκθεσιακό Κέντρο Μονοδενδρίου 09.00 – 16.00 (καθημερινά, τηλ. 2653071573). Παραθέτοντας ένα κομμάτι της διαθήκης του Ριζάρη, το ίδρυμα λέει: «….Η επιθυμία μου είναι να προκύψει ωφέλεια εις το Κοινό από τους ιδρώτας του προσώπου εμού τε και του μακαρίτη αυταδέλφου μου…Δεν θέλω, με κανέναν τρόπο, να ωφεληθούν ολίγοι προς βλάβη των κοινωφελών διατάξεών μου». 

Με αυτή την έκθεση, το Ριζάρειο τιμά την έκεθση των 100 χρόνων από την απελευθέρωση της πόλης των Ιωαννίνων, μια έκθεση με έργα σημαντικών δημιουργών που περιπλανήθηκαν στους δρόμους και τα σοκάκια της πόλης και χάρισαν πλούσιο υλικό γύρω από την φύση και το αστικό περιβάλλον, τα ήθη και τα έθιμα, τα πρόσωπα και τις ενδυμασίες, σκιαγραφώντας το προφίλ της πόλης την τελευταία εκατονταετία.

Πηγή: ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝ

Οι φωτογραφίες είναι από τη σελίδα: protagon.gr

Read More

"Η λίμνη των στεναγμών" ...άλλοτε και τώρα!

Φωτογραφίες της λίμνης Παμβώτιδας των Ιωαννίνων σε διαφορετικές εποχές...

 

Φωτογραφίες δημοσιευμένες στη σελίδα: "Λατρεύω τα Γιάννενά μου"

_______________________________________________________________________________

 

 

 

 

Η λίμνη των Ιωαννίνων, 1959 - Λήψεις: Λότη Πέτροβιτς

_______________________________________________________________________________

 

 

Από τη σελίδα: "I love Ioannina"

  _______________________________________________________________________________

Read More

Ο ΟΡΚΟΣ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΟΥ ΤΟΥ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΥ ΚΟΜΙΤΑΤΟΥ

Ο όρκος του καπετάν Κρομμύδα και η ένταξή του στο Ηπειρωτικό Κομιτάτο

"Ο όρκος των Φιλικών",
φανταστική σύνθεση του Θεόφιλου Δ. Τσόκου, 1849,
όπου αναπαρίσταται όρκος αγωνιστή
στα ιδανικά της Φιλικής Εταιρίας
(Εθνικό Ιστορικό Μουσείο)
Ο υποψήφιος Φιλικός ορκίζεται από έναν ιερέα
πάνω σε ένα εικόνισμα της Παναγίας.

Κατά τις αρχές του 20ου αιώνα η ένταση της δράσης των λαών της Βαλκανικής για απελευθέρωση και εθνική αποκατάσταση, είχε ως αποτέλεσμα και την ένταση της μεταξύ τους διαμάχης και την πολεμική  δράση για επικράτηση στις υπόδουλες περιοχές-χώρες, των εθνικών κομιτάτων και των ανταρτικών σωμάτων. Η ανάγκη αυτή επέβαλε την οργάνωση του απελευθερωτικού αγώνα και στην Ήπειρο με αποτέλεσμα τη σύμπηξη της «Ηπειρωτικής Εταιρείας» ή «Ηπειρωτικό Κομιτάτο» που ήταν ένα τοπικό παράρτημα της «Πανελλήνιας Εθνικής Εταιρείας» της οποίας πρόεδρος ήταν ο Παναγιώτης Δαγκλής με το βαθμό τότε του συνταγματάρχη στο Υπουργείο των Στρατιωτικών.
Η Ηπειρωτική Εταιρεία είχε τρεις Διευθύνσεις: την Α΄ στα Γιάννινα, την Β΄ στην Πρέβεζα και την Γ΄ στο Αργυρόκαστρο. Η Α΄Διεύθυνση είχε τρία Τμήματα «εταίρων» μέσα στα Γιάννινα και άλλα τρία στην ύπαιθρο στο Κουκούλι Ζαγορίου, στη Ζόριστα και στους Καλαρύτες. Υποδεέστερες μονάδες ήταν οι «Ομάδες Αδελφών». Η οργάνωση ήταν συνωμοτική και για τούτο μυστική. Κάθε εγγραφόμενος έπρεπε να μυηθεί από κάποιο μέλος και να ελεγχθεί για τη σοβαρότητά του. Ο ανώτερος βαθμός μύησης ήταν ο «εταίρος», δεύτερος ήταν ο «αδελφός» και ο τρίτος ο «ελευθερωτής» ο οποίος ήταν και ο κατ’ εξοχήν εκτελεστικός. Κάθε πρόσληψη και ένταξη ακολουθεί μια σειρά βημάτων με πρώτη την υπόδειξη του ατόμου, παρακολούθηση και έλεγχο, η πρόταση για αποδοχή, ακολουθούσε η μύηση και τέλος ο όρκος. Κάθε βαθμός είχε και το ειδικό κείμενο του όρκου για τους μυημένους.

 Στα Γιάννινα, την περίοδο του 1906-1912, ο ατρόμητος ηγούμενος Άνθιμος διέθεσε το Σιναϊτικό Μετόχι της Αγίας Αικατερίνης για να κρύβει τα όπλα των ανταρτών στα σπίτια των αυλών του Μετοχίου και σε άλλα σπίτια όπως αυτό του Χαράλαμπου Παπά. Ο ίδιος ο Άνθιμος όρκισε τον Καπετάν Κρομμύδα όπως θα διαβάσουμε παρακάτω.
Είμαστε στο 1908 και οι ανοιξιάτικες αύρες έλιωναν τα χιόνια στα ψηλά βουνά του Σμόλικα, του Λάκμωνα, των Τζουμέρκων. Μαζί έλιωναν και οι πάγοι της απογοήτευσης από τις καρδιές των ραγιάδων, που είχαν συσσωρεύσει οι ατυχείς εξορμήσεις του 1854, του 1878 και ιδίως του ατυχούς 1897.
Στις λαϊκές μάζες των Γιαννίνων και στην ύπαιθρο ξυπνούσαν οι πόθοι των αγώνων και της λευτεριάς, τα τρισένδοξα μετέωρα του Ζαλόγγου, του Σουλίου, της Χειμάρρας, της Πάργας και των αμέτρητων ενδόξων Ηπειρωτικών τοποθεσιών, όπου χύθηκαν ποτάμια Ηπειρωτικού αίματος, τραβούσαν σαν μαγνήτης, τη λαϊκή νεολαία προς τον βωμό της θυσίας.
Μέσα σε τέτοια ατμόσφαιρα ένα δειλινό του θέρους του 1908 έδιδε τον όρκο στην Α΄ Διεύθυνση της Ηπειρωτικής Εταιρείας στα Γιάννινα, ο καπετάν Σπύρος Κρομμύδας, στην εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης.
Ο Γιώργης ο Πραμαντιώτης, παλιός αγωνιστής, επίτροπος και νεωκόρος της εκκλησίας του Μετοχίου της Αγίας Αικατερίνης, άνοιξε με προσοχή την πίσω πόρτα του περιβόλου του Μετοχίου που βλέπει στην οδό Αραβαντινού. Ανάμεσα από ψηλά κυπαρίσσια και το στενό μονοπάτι του περιβόλου, γλίστρησε ο ατσαλένιος Καπετάν Κρομμύδας στο Ναό της Αγίας Αικατερίνης. Οι πόρτες έκλεισαν και οι βαριοί σύρτες και οι αμπάρες τάραξαν με τους κρότους τους το μυστήριο της σιωπής, μέσα στο μισοσκόταδο του Ναού, το οποίο διέκοπτε το μελιχρό φως των καντηλιών, που έκαιγαν μπροστά από τα μαυρισμένα από τα χρόνια εικονίσματα.

* * *
Ο Κρομμύδας, άναψε ένα κηρί, στάθηκε από ένστικτο μπροστά στο δικέφαλο αετό – το σύμβολο αυτό της χιλιόχρονης Αυτοκρατορίας του Βυζαντίου – που ήταν σκαλισμένος στις πλάκες, στη μέση της εκκλησίας, έκαμε σταυροκοπούμενος τρεις μετάνοιες, και προχώρησε προς την ωραία Πύλη.
Εκεί μπροστά, επάνω στο δισκέλιο, ήταν τοποθετημένο πάνω σε μικρή μεταξωτή σημαία, ένα ασημωμένο Ευαγγέλιο και πάνω σ’αυτό βαλμένα χιαστί ένα γιαταγάνι και ένα περίστροφο.
Η ωραία Πύλη άνοιξε, στο βάθος η Αγία Τράπεζα με τον Εσταυρωμένο κρεμασμένο επί ξύλου, ο κατηχητής, περιβεβλημένος μακρύ μαύρο ράσο και με μια μαύρη προσωπίδα προχώρησε από το ιερό με αργό βήμα προς την ωραία Πύλη, με βαθειά φωνή υπέμνησε στον μυούμενο τις βαρύτατες συνέπειες του όρκου του, τις παραδόσεις του τόπου του, τις υποχρεώσεις προς το Έθνος του, και τον κάλεσε ν’ απαντήσει ελεύθερα, εάν είναι παρασκευασμένος ν’ αναλάβει το μεγάλο χρέος, αλλά και την μεγάλη ευθύνη της εισόδου στην απελευθερωτική οργάνωση. Ο γενναίος καπετάνιος απάντησε με σταθερή φωνή καταφατικά.
Τότε τον κάλεσε να γονατίσει, να θέσει το χέρι πάνω στο Ευαγγέλιο και απήγγειλε τον φρικτό όρκο, με τον οποίο υποσχόταν να χύσει και την τελευταία ρανίδα του αίματος του υπέρ της Ελευθερίας της Ηπείρου. Ο καπετάν Κρομμύδας επαναλάμβανε κάθε λέξη με καταφανή συγκίνηση.
Η ιεροτελεστεία τελείωσε.
Ο άνθρωπος που τόσα χρόνια γύριζε σαν αγρίμι στα βουνά, ληστεύοντας, σφάζοντας και διωκόμενος, ο άνθρωπος που δεν είχε γνωρίσει τον φόβο στην ψυχή του, έτρεμε σύγκορμος, τα δάκρυα ανέβλυζαν από τα μάτια του, έκαμε το σημείο του Σταυρού και κατασπαζόμενος τον ανάδοχο και τον παριστάμενο Γεώργιο Πραμαντιώτη είπε :
-«Δοξάζω το Θεό που με αξίωσε να ιδώ αυτή την Άγια ημέρα. Τον παρακαλώ να μου δώση δύναμη να υπηρετήσω την Πατρίδα μου».
Το θαύμα είχε συντελεσθεί, ο χθεσινός ληστής, αδιακρίτως Τούρκων και Ελλήνων, είχε μεταβληθεί σε τρομερό εκδικητή της Φυλής του. Πολέμησε τον κατακτητή σαν λιοντάρι, επέζησε και είδε πραγματοποιούμενο το όνειρο τόσων γενεών το 1913.
Πέθανε στο χωριό του σαν τίμιος Ηπειρώτης.

* * *
Διασκευή από άρθρο στο περιοδικό Ηπειρωτική Εστία του Αλ. Λιβαδέως (1952)

Πηγή: Ηπειρωτική Εταιρεία - Epirotiki Etairia

Read More

Η--Χ--Υ--Ρ--Ο «ΠΟΛΥΤΕΧΝΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» στα οχυρά του Μπιζανίου, κάτω από το ολόγιομο φεγγάρι (23/6/2013)

Την Κυριακή 23 Ιουνίου, κάτω από το φως μιας ολόλαμπρης πανσελήνου, η οποία συνέπιπτε με το περίγειο, την πλησιέστερη δηλαδή απόσταση – κάπου 350 χιλιάδες χιλιόμετρα- που βρέθηκαν αυτή τη χρονιά η Γη και η Σελήνη, πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά μία καλλιτεχνική παράσταση στα κηρυγμένα ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία οχυρά του Μπιζανίου, στο ομώνυμο ύψωμα, απ’ όπου και προσφέρεται μια ιδιαίτερη πανοραμική άποψη του λεκανοπεδίου των Ιωαννίνων.  

Η πολύτεχνη παράσταση Η-Χ-Υ-Ρ-Ο, της οποίας την συνολική καλλιτεχνική διεύθυνση είχε ο συνθέτης Δημήτρης Καραγεώργος πάνω σε μια ιδέα που επεξεργάστηκαν μαζί με την αρχαιολόγο Ελένη Κοτζαμποπούλου, διοργάνωσαν στο πλαίσιο του εορτασμού των εκατοστών Ελευθερίων της πόλης, το Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Ηπειρωτικών Σπουδών, Ειδική Περιφερειακή Υπηρεσία της Γενικής Γραμματείας Πολιτισμού και το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ιωαννιτών.  Η συνδρομή της 8ης Μεραρχίας και του Μικρασιατικού Συλλόγου Νεοκαισάρειας Ιωαννίνων καθώς και μιας ομάδας εθελοντών από νέα κορίτσια και αγόρια υπήρξε καθοριστική για την προετοιμασία, και την επιτυχή έκβαση του δύσκολου αυτού εγχειρήματος, σε έναν χώρο όπου απουσιάζουν στοιχειώδεις υποδομές.

Κορμός της παράστασης ήταν το μουσικό έργο το οποίο συνέθεσαν ειδικά για την περίσταση ο Δημήτρης Καραγεώργος και ο Σταύρος Σακελλαρίου, έργο ηλεκτροακουστικής μουσικής με φυσικά όργανα που δημιουργείται εκείνη τη στιγμή ζωντανά. Ο πρώτος έπαιξε τα όργανα νέι, τσαμπούνα, μονόχορδο και κρουστά αξιοποιώντας μάλιστα ως κρουστά υπολείμματα μεταλλικών βλημάτων από τις πολεμικές συρράξεις της περιόδου 1912-1913 προερχόμενα από το ίδιο το ύψωμα των οχυρών και o δεύτερος επεξεργάζεται ζωντανά τους ήχους των οργάνων αναπτύσσοντας έτσι ένα δημιουργικό διάλογο.  Φυσικοί ήχοι, ηχογραφημένοι στο τόπο των οχυρών, όπως γρύλοι και βατράχια, εντάσσονται στο έργο επεξεργασμένοι ζωντανά από τον Η/Υ, ενώ όλη η μουσική που παράγεται κινείται  στο χώρο που ορίζουν και δημιουργούν τα 6 ηχεία (κανάλια) που περιβάλουν τους ακροατές.   Παράλληλα με τη μουσική, πάνω στον τοίχο ενός ερειπωμένου κτηρίου ο Κωστής Εμμανουηλίδης μέσα από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή και με την τεχνική του video mapping προέβαλε σε ζωντανή εκτέλεση φτιάχνοντας την δική του εικαστική δημιουργία, εικόνες-στιγμιότυπα από τα δραματικά γεγονότα του 1912-13 προερχόμενες από το ψηφιακό φωτογραφικό αρχείο του Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, παραχωρημένο από το Ιδρύμα Ακτία Νικόπολης. Ο μίτος της όλης σύνθεσης είχε έξι στάσεις: Τόπος, Χρόνος, Μνήμη, Άνθρωποι, Πόλεμος, Ειρήνη. Η ροή αυτή συμπλέχθηκε με έναν αφηγηματικό ιστό από έργα σηματωρούς της αρχαίας γραμματείας, της νεότερης ελληνικής ποίησης καθώς και από καταγραφές των γεγονότων του 1913 από δύο αυτόπτες μάρτυρες, την σύζυγο του τότε Γάλλου προξένου στα Ιωάννινα, Jeanne Caroline Dussop, γνωστότερη με το ψευδώνυμο Guy Chantepleure, η οποία ζούσε στην πολιορκούμενη πολυεθνική πόλη, και την ζωγράφο Θάλεια Φλωρά Καραβία, η οποία ακολουθούσε τα ελληνικά στρατεύματα ως ανταποκρίτρια της εφημερίδας “Εφημερίς” της Αλεξάνδρειας.  Την επιλογή των κειμένων και την αρμολόγηση του νοήματος πλοήγησε και αφηγήθηκε ο Φώτης Γιωτάκης που μαζί με την εκφραστικότητα της φωνής της Παναγιώτας Ναυρόζογλου και του Παναγιώτη Μπάκα  χρωμάτισαν το μουσικό τοπίο, όλοι μέλη της ομάδας το Ανατολικό της Δωδώνης. Ο διευθυντής φωτογραφίας Γιάννης Βαλεράς φώτισε, ειδικά και μόνον για την παράσταση, τμήματα των συγκροτημάτων των πυροβολείων, καθώς και το ερειπωμένο πέτρινο κτήριο το οποίο επιλέχθηκε ως το σκηνικό της παράστασης, δημιουργώντας μια ξεχωριστή ατμόσφαιρα οικειότητας, υποσημαίνοντας  παράλληλα την ιστορικότητα του τόπου.

Τα οχυρά Μπιζανίου συνιστούν την πρώτη εφαρμογή της τεχνικής τού ελαφρώς οπλισμένου σκυροδέματος (μπετόν) στη Νότια Βαλκανική και των οποίων είναι αξιοσημείωτη η μετά από έναν αιώνα διατήρηση τους.

Η πολύτεχνη πράξη Η-Χ-Υ-Ρ-Ο, η οποία ξεδιπλώθηκε στο τοπίο των οχυρών του Μπιζανίου, και την οποία παρακολούθησαν περίπου τετρακόσιοι θεατές-ακροατές, επεδίωξε να αφουγκραστεί την ιστορικότητα του συγκεκριμένου τόπου ως μία αφετηρία για να ανιχνεύσει κανείς διαδρομές, ατομικές και συλλογικές, πάνω σε διαχρονικές σχέσεις, σε ερμηνείες του κόσμου, όπως ο πόλεμος και η ειρήνη, η ζωή και ο θάνατος, η φύση  και οι ανθρώπινες κοινωνίες, η υποταγή και η επικράτηση, η εξάρτηση και η αυτοδιάθεση, η δικαιοσύνη και η ελευθερία.  Η βιωματικού ύφους αυτή εμπειρία κατέδειξε τη δυνατότητα εναλλακτικής αξιοποίησης και ένταξης στη συλλογική μνήμη του πολιτισμικού αποθέματος των οχυρών Μπιζανίου, τόπο παράδοξα μακρινό και κοντινό μαζί. 

Πηγή: firmani.gr 

Η-Χ-Υ-Ρ-Ο
Καλλιτεχνική Διεύθυνση: Δημήτρης Καραγεώργος
Ιδέα: Ελένη Κοτζαμποπούλου και Δημήτρης Καραγεώργος
Μουσική:
Δημήτρης Καραγεώργος
υπολογιστής με Controllers, ney, τσαμπούνα, μονόχορδο, κρουστά και μέταλλα από θραύσματα των βλημάτων του Mπιζανίου
Σταύρος Σακελλαρίου
υπολογιστής με Controllers, ζωντανή επεξεργασία ήχου, Diffusion
Video: Κωστής Εμμανουηλίδης
Φωτισμοί: Γιάννης Βαλεράς
Επιλογή κειμένων, αφήγηση: Φώτης Δ. Γιωτάκης *
Τραγούδι: Παναγιώτα Ναυρόζογλου*, Παναγιώτης Μπάκας*
* μέλη της ομάδας τέχνης Α.ΔΩ. (το Ανατολικό της Δωδώνης)

Ηχητικά: Αλέκος Νάστος, Πάνος Λάρδας
Αφίσα: Graam Graam
ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ
Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Ηπειρωτικών Σπουδών, Γενική Γραμματεία Πολιτισμού, Υ.ΠΑΙ.Θ.Π.Α.
Πνευματικό Κέντρο Δήμου Ιωαννιτών

Κάμερες : Δημήτρης Ράδης, Δημήτρης Ντάρας
Μοντάζ : Δημήτρης Ντάρας

info@ntaras.gr
https://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=u_jiou1lOMk#at=323
Ιωάννινα 2013

Read More

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΑΙΜΙΛΙΟΥ ΚΑΡΟΥΣΟΥ

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ ΑΙΜΙΛΙΟΥ ΚΑΡΟΥΣΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΤΟΥ

Ο Αιμίλιος Χ. Καρούσος έλαβε μέρος στις εκστρατείες Μυτιλήνης και Χίου καθώς και σε όλες τις μάχες τής Ηπείρου ως δεκανέας τού Ανεξαρτήτου Τάγματος τού Μανουσάκη στη 2^ηΜεραρχία.  

Aργότερα ενσωματώθηκε στο 17^οΠεζικό Σύνταγμα της 6^ηςΜεραρχίας, το γνωστό από την ξακουστή έφοδό του δια τής λόγχης εναντίον τού υψώματος 1378, όπου και πληγώθηκε στη μάχη τού Κιλκίς-Λαχανά.

Δημοσιεύουμε επιστολή εκείνου τού στρατιώτη προς τον πατέρα του, η οποία αποτυπώνει τις ιδιαίτερα σκληρές συνθήκες τού Ηπειρωτικού Πολέμου, τις οφειλόμενες στο δριμύτατο ψύχος και στο χιόνι, στις δυσκολίες τών μονάδων Επιμελητείας να καλύπτουν τις επισιτιστικές ανάγκες τών πολεμιστών, και στο δύσβατο και απροσπέλαστο τού Ηπειρωτικού εδάφους. Ωστόσο οι στρατιώτες τού Ηπειρωτικού Πολέμου, και κυρίως οι προμαχούντες στον Τομέα τού Μπιζανίου και της ευρύτερης περιοχής τών Ιωαννίνων, εκδήλωσαν ζήλο, διάθεση αυτοθυσίας και σωματική αντοχή κατά τρόπο αντιστρόφως ανάλογο τών αντικειμενικών δυσκολιών που ορθώθηκαν μπροστά τους. Δηλαδή υπερέβησαν εαυτούς! Γι’ αυτό και στη συνείδησή μας επέχουν τη θέση ηρώων.

Από την επιστολή που ακολουθεί φαίνεται ότι η φύση τής Ηπείρου με τις ιδιαιτερότητές της, τις κλιματικές και γεωφυσικές, ήταν ο μέγας αντίπαλος και εχθρός τών πολεμιστών και κατόπιν οι Τούρκοι.

«Σεβαστέ μοι πάτερ,

Από την ρωμαντικήν εκστρατείαν τής Μυτιλήνης εις την ξηράν και επίπονον εκστρατείαν τής Χίου και απ’ εκεί προτού καλά καλά να ανασάνης να σε στέλνουν εις την γιγαντομαχίαν τής Ηπείρου! Να συμμετέχης αυτής επί δύο και πλέον μήνας κατά την χειροτέραν περίοδον τού έτους. Να ζης σιμά εις την βαρέαν μοίραν τού πυροβολικού, εις περιβάλλον όπου ο ήλιος ανατέλλει εις τας 10 και βασιλεύει εις τας 3 και όπου ο βαρύς και εκκωφαντικός ήχος τών τηλεβόλων με την πολλαπλήν αντήχησίν του επάνω εις τα βουνά και εις τας κοιλάδας και τας φαράγγας αποτελεί μίαν μεγαλοπρεπή παράδοξον συναυλίαν, ένα είδος παραπόνου, ένα είδος στεναγμού τής γης δια τα δεινά που τελούνται επάνω αυτής. Εις τον κάμπον, τας ημέρας τών προφυλακών, που απλώνεται κάτω από το φοβερό Μπιζάνι (αυτό το τίμιον μακελειό τής λαϊκής εκφράσεως) ή εις τα κατσάβραχα τα κατάντικρυ αυτού, άγρυπνος καθ’ όλην την νύκτα, άλλοτε να φυλλάς σκοπός και να σε δέρνη η βροχή και το χιόνι, ο βορρηάς και το κρύο και από το πολύ σκοτάδι να μη διακρίνης πέραν από 5 βήματα, και άλλοτε πάλι να ανιχνεύης το πέριξ έδαφος επί κεφαλής περιπόλου, να διαβαίνης χανδάκια και να χώνεσαι εις το νερό τους, να αναρριχάσαι εις τους βράχους σαν αγριοκάτσικο, να κινδυνεύης από στιγμή σε στιγμή να σπάσης κανένα χέρι ή πόδι και όμως να είσαι υποχρεωμένος ν’ αποφύγης κάθε κρότον, κάθε ομιλία που ημπορεί να προδώση εις τον εχθρόν την παρουσίαν σου.

Εκνευρισμένος από τους πυροβολισμούς και τας σφαίρας που σκορπά ο εχθρός ολόγυρά σου όλην την νύκτα, εκ φόβου μη τυχόν και του κάμης κανένα αιφνιδιασμόν, πρωί πρωί χαράγματα να επιστρέφης οπίσω εις το Αυγό και κατάκοπος να γέρνης σε κανενός βράχου τη ράχη και ενώ ολίγον υψηλότερά σου οργιάζει κυριολεκτικώς ο θάνατος, συ ν’ ανευρίσκης κάποιο νανούρισμα εις το απαίσιον σύριγμα χιλιάδων οβίδων που διασταυρούνται επάνω από το κεφάλι σου και να κατορθώνης τέλος να κοιμάσαι. Και προς σκληράν σου ειρωνείαν να βλέπης και κανένα όνειρον γλυκό! Καμιά φορά δια παρηγοριά να σου στέλνη και η Επιμελητεία μονάχα ¼ κουραμάνας δια 48 ώρας! Να αξιούσαι τής τιμής να λαμβάνης μέρος κατά την τελευταίαν έφοδον εις τα κρισιμώτερα σημεία τής παρατάξεως, η κατάληψις τών οποίων επέφερε και την πτώσιν τών Ιωαννίνων (Άγιος Νικόλαος, Άγιος Βλάσης, Τσούκα) και προς τούτο να μεταβαίνης εκ του κέντρου τής παρατάξεως εις το αριστερόν, να βαδίζης 10 ώρας το ημερονύκτιον υπό χιονοστρόβιλον επί 4 ημέρας και από την πείνα και την κούρασι και την αϋπνία, ενώ βαδίζεις, να κοιμάσαι ολόρθος!

Και ενώ εις τοιαύτην κατάστασιν ευρίσκεσαι να σε ευρίσκη η αυγή τής ημέρας τής γενικής εφόδου αντιμέτωπον τών εχθρικών θέσεων. Να κάμνης τότε μίαν απεγνωσμένην έκκλησιν προς τας δυνάμεις σου, ν’ αναλαμβάνης την επίθεσιν και σε μια ώρα νάσαι κύριος τών εχθρικών θέσεων! Και ο εχθρός, κατάπληκτος οιονεί προ της ορμής σου, να σε χαιρετά από το πυροβολείον τής Σανδοβίτσης με καμμιά τριανταριά βολιδοφόρους, σαν να θέλη τρόπον τινά να σε συγχαρή δια την επιτυχίαν σου (και όλες όλες αι απώλειαί μας νάναι…θα το πιστεύσητε;) το μεν τάγμα μας είχεν ένα νεκρόν και ένα τραυματίαν. Όλου δε του στρατού μας αι απώλειαι κατά την ημέραν τής γενικής εφόδου ανέρχονται εις 150 περίπου εκτός μάχης, εκ των οποίων ας ήναι το πολύ 50 οι νεκροί. Θαυμάσιον! Ας τα βλέπουν οι κ. Βούλγαροι τών οποίων Συντάγματα ολόκληρα εξοντώθησαν κατά την άλωσιν τής Αδριανουπόλεως…

Δεν προλαμβάνεις να χαρής την νέαν νίκην σου και σε προσκολλούν από την ΙΙαν Μεραρχίαν εις την VIην (από την Μεραρχίαν τών ανδρείων εις την χαλυβδίνην) και πριν περάσουν δύο ημέραι από την άλωσιν τών Ιωαννίνων, βλέπεις με λύπην πως πρέπει ν’ αφήσης τα μέρη προς τα οποία επί 3 μήνας περίπου σε συνέδεσαν τόσαι και τόσαι αναμνήσεις. Ξαναδιαβαίνεις αργά αργά τα Γιάννινα, την πόλιν τών θρύλλων τών τραγικών, τον κάμπον που απλώνεται κάτω από το Μπιζάνι και με φρίκην και αηδίαν τώρα τον βρίσκεις γεμάτον από μανδύας και αμπέχονα ξεσχισμένα και φυσιγγιοθήκας και κάλυκας οβίδων και ταινίας μυδραλιοβόλων και σκηνάς και…πτώματα Τούρκων κατασκονισμένα, μαύρα, απαίσια. Να θεάσαι το αξιοθρήνητον θέαμα τού στιβαγμού τών Τούρκων αξιωματικών εις τα μεταφορικά αυτοκίνητα δίκην κτηνών και εν τη καταπτώσει των αυτή να διαβλέπης αυτής τής Οθωμ. Αυτοκρατορίας την κατάπτωσιν… . Μετά τετραήμερον πορείαν να φθάνης εις την Πρέβεζαν, να επιβιβάζεσαι μεταγωγικών και να ταξειδεύης επί 7 ημέρας (!) εις το βάθος αμπαριού, μέσα σε σκόνες και σκουπίδια και ποντικούς πελωρίους. Να τρέφεσαι κατ’ αυτό το διάστημα με 2 ½ γαλέτες την ημέραν… . Να παρευρίσκεσαι κατά σύμπτωσιν εις την μεγαλοπρεπή εκκίνησιν τής νεκρικής Βασιλικής πομπής από Θεσσαλονίκης εις Πειραιά… . Τέλος να κατασταλάζης εις την Θεσσαλονίκην. Ομολογήσατε πως όλ’ αυτά είνε μία σειρά ανηκούστων πραγμάτων που δεν ξεχνιούνται εύκολα… . Δόξα τω Θεώ έως τώρα φθηνά την γλυτώσαμεν!

……………………………………………………………………………………………………

Ασπαζόμενος μετ’ αγάπης και σεβασμού την δεξιάν σας Ο υιός σας Α. ΚΑΡΟΥΣΟΣ».

[Περιοδικό «Η Φύσις», Τόμος 24, Μάιος 1913-14, σελ. 122-123]. 

 Επιμέλεια:
Λεωνίδας Πυργάρης
Φιλόλογος Καθηγητής
2ο Γεν. Λύκειο Χίου
[Χίος: Απρίλιος 2013]

Read More